İş makinesi servisinde asıl zorluk arızayı bulmak değil, makineyi bulmak. Ekskavatör geçen ay taş ocağındaydı, bu ay üç ilçe ötede; kırıcı başka makineye takıldı; saat sayacı ofise ancak operatör aradığında ulaşıyor. Bakım aralığı bu arada durmuyor — 250 saat, makine nerede olursa olsun doluyor.
Bakım aralığı sayaçta yazar, ama takvim de boş durmaz
Ağır ekipmanda aralık çalışma saatine bağlıdır. Aynı model iki ekskavatörden biri tek vardiya hafriyatta, diğeri ocakta çift vardiya çalışıyorsa aynı ayda bakıma girmez. Ama az çalışan makine de sonsuza kadar beklemez.
Servestra'da bakım kuralı hem saate hem güne yazılır; hangisi önce dolarsa iş emri o gün oluşur. Kurulumda gelen kurallar bu mantıkla kuruludur:
- Ekskavatör 250 saat bakımı — 250 saat ya da 91 gün (14 gün önceden)
- Ekskavatör 1.000 saat bakımı — 1.000 saat ya da 365 gün (21 gün önceden)
- Yükleyici 250 saat bakımı — 250 saat ya da 91 gün
- Yürüyüş takımı ölçümü — 500 saat ya da 183 gün
- Kırıcı gres/piston kontrolü — 100 saat ya da 30 gün (7 gün önceden)
- Telehandler yıllık kontrolü — 365 gün (30 gün önceden)
Önceden hatırlatma lüks değil: makinenin şantiyeden çıkacağı günü konuşmak zaman ister. Aralıklar üretici çizelgenize göre değiştirilebilir; kural sizin, sayaç takibi bizim.
Yürüyüş takımı yüzdeyle konuşur, gözle değil
Paletli bir makinede en pahalı kalem yürüyüş takımıdır ve "biraz aşınmış" cümlesi burada işe yaramaz. Ölçüm listesi 7 madde içerir; dördü sayısal ölçümdür: zincir baklası (pitch) aşınması, pabuç yüksekliği, alt/üst makara ve avara aşınması — hepsi yüzde olarak. Cer dişlisi iyi/orta/değişmeli işaretlenir, palet gerginliği ayrıca kaydedilir.
Bu yüzdeler PDF servis raporuna işlenir ve bir sonraki ölçümle karşılaştırılır: makara %40'tan %62'ye gittiyse müşteriye söylenecek şey "değişecek" değil, "bu sezon değişecek"tir. Değişim bütçesi böyle planlanır.
Hidrolik kaçak "sonra bakarız" kalemi değil
Periyodik bakım listesinde hidrolik kaçak kontrolü (silindir/hortum) zorunlu maddedir; yok, giderildi ya da planlandı işaretlenmeden iş kapanmaz. Gresleme, kabin emniyeti (kemer, kamera/ayna, korna, ikaz), motor yağı ve çalışma saati ölçümü de zorunludur. Liste toplam 13 madde.
Arıza kılavuzunda hidroliğin belirtileri hazır kayıtlıdır: hidrolik güç düşük / yavaş (ana pompa aşınması, relief ayarı, tıkalı filtre, yağ ısınması) ve bom/kova kendiliğinden iniyor (silindir keçesi, valf iç kaçağı). İkincisi sinsidir: makine çalışmaya devam eder, operatör alışır, kayıt yoksa başlangıcı bilinmez.
Kaldırma fonksiyonu varsa yıllık kontrol devreye girer
Telehandler ve kaldırma fonksiyonu bulunan makinelerde periyodik kontrol ayrı bir iştir, ayrı listeyle yürür. 6 maddelik yıllık kontrol listesinde yük testi, yük altında bom çökmesi ölçümü (mm), emniyet donanımları, şasi/bom çatlak kontrolü, rapor no ve sonuç (kullanımı uygun / şartlı / uygun değil) yer alır; yük testi, emniyet donanımı, çatlak kontrolü ve sonuç zorunludur.
Bakım kaydı ile kontrol kaydı karışmaz; ikisi ayrı iş emri, ayrı listedir. Metin bilgilendirme amaçlıdır; kontrolün kapsamı ve sıklığı ekipmana göre değişir, yürürlükteki mevzuat esastır.
Kırıcı ayrı bir makinedir, taşıyıcısı değil
Hidrolik kırıcı, bağlı olduğu makinenin bakım takvimine yamanmaz. Kendi saati, ağırlığı ve "bağlı makine" kaydıyla ayrı bir ekipman tipidir — çünkü kırıcı taşıyıcı değiştirir.
Arıza kılavuzunda iki tipik kayıt vardır: kırıcı vurmuyor / zayıf (azot basıncı, ara membran, hidrolik debi) ve keski sık kırılıyor (boşa vurma, gres eksik, burç aşınması). İkincisi parça arızası değil, kullanım bulgusudur; kaydı tutulunca müşteriyle konuşulacak konu keski faturası olmaktan çıkar.
Şantiyede kapanan iş, faturaya çıkan yol
Teknisyen işi telefonundan açar; saha uygulaması çevrimdışı çalışır. Ocakta, tünelde, çekimin olmadığı yerde liste doldurulur, ölçüm girilir, fotoğraf çekilir; bağlantı gelince kayıt kendiliğinden gider.
Takılan parça sahada işaretlenince araç stoğundan düşer. Sözleşme kapsamı kalem kalem tanımlanır — filtre kiti dahil, yürüyüş takımı hariç gibi — ve kapsam dışı kalem faturaya çıkar. İşçilikte standart, mesai dışı ve acil müdahale saat üzerinden; yol ve uzak şantiye ulaşımı kilometre üzerinden işlenir. Ay sonunda kaybedilen para çoğu zaman oradadır.
Kurulumda ne geliyor
- 5 makine tipi: ekskavatör (paletli/lastikli/mini), yükleyici ve beko loder, telehandler, mini yükleyici, hidrolik kırıcı / ataşman
- 6 bakım kuralı: 100, 250, 500 ve 1.000 saat kademeleri, 30–365 gün takvim karşılıklarıyla
- 4 kontrol listesi: periyodik bakım (13 madde), yürüyüş takımı ölçümü (7 madde, 4 ölçüm), yıllık kontrol (6 madde), 16 maddelik denetim formu taban şablonu
- 10 arıza kılavuzu kaydı: hidrolik, motor, yürüyüş takımı, kule dönüşü, elektrik, telehandler bomu, kırıcı
- 13 parça kalemi, 5 kategori: filtreler, hidrolik, yürüyüş takımı, ataşman/kırıcı, yağ ve gres
Dayanak: üretici bakım çizelgeleri (250/500/1.000/2.000 saat) ve yürüyüş takımı aşınma ölçüm pratiği; kaldırma fonksiyonlu iş makinelerinde İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamındaki periyodik kontrol. Metin bilgilendirme amaçlıdır; yürürlükteki mevzuat esastır.
Sık sorulanlar
Makinelerin çalışma saatini sisteme kim giriyor?
Saat operatörden ya da telemetriden gelir; teknisyen de her bakımda saati zorunlu ölçüm olarak girer. Sayaç en geç bir sonraki bakımda kendini düzeltir.
Kırıcıyı bağlı olduğu ekskavatörden ayrı takip edebiliyor muyuz?
Edebiliyorsunuz. Kırıcı kendi ağırlığı, markası ve "bağlı makine" bilgisiyle ayrı bir kayıttır; 100 saat / 30 gün kuralı taşıyıcıdan bağımsız işler. Kırıcı başka makineye takılınca alan güncellenir, geçmiş kırıcıda kalır.
Yürüyüş takımı aşınma yüzdelerini geçmişle karşılaştırabiliyor muyuz?
Evet. Pitch, pabuç ve makara ölçümleri servis raporuna işlenir ve makinenin kaydında durur. İki ölçüm arasındaki fark değişimin hangi sezona düşeceğini gösterir.
Uzak şantiye yolunu ve mesai dışı müdahaleyi ayrı işleyebiliyor muyuz?
İşleyebiliyorsunuz. Standart, mesai dışı ve acil müdahale saat üzerinden; yol ve uzak şantiye ulaşımı kilometre üzerinden girilir. Yolun sözleşmeye dahil olup olmadığı kalem düzeyinde tanımlanır.